ΕΔΔΑ 12.1.2016, Party for a Democratic Society (DTP) and others v. Turkey (3840/10 κλπ.)
Ελευθερία πολιτικής ένωσης (άρ. 11 ΕΣΔΑ) – Δικαίωμα εκλέγεσθαι (άρ. 3 ΠΠΠ ΕΣΔΑ) – Απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Τουρκίας για διάλυση του εκπροσωπούμενου στη Βουλή φιλοκουρδικού κόμματος DTP, ενόψει των σκοπών του, των δραστηριοτήτων του και ορισμένων λόγων των ηγετών του, που θεωρήθηκαν ότι υποστήριζαν την τρομοκρατική δράση του PKK και μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο την εδαφική ακεραιότητα του τουρκικού κράτους και την ενότητα του τουρκικού έθνους – Απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου περί έκπτωσης των συμπροέδρων του κόμματος από το βουλευτικό αξίωμα
(Α) Οι ιδέες του κόμματος ήταν συμβατές με τη δημοκρατία – Ειδικότερα, το κόμμα δεν πρότεινε τη μεταβολή της συνταγματικής τάξης στην Τουρκία κατά τρόπο αντίθετο με τις θεμελιώδεις αρχές της δημοκρατίας, καταδίκαζε τη βία και επεδίωκε την επίλυση του κουρδικού προβλήματος με ειρηνικά μέσα
(Β) Από τις ενέργειες των ηγετών του κόμματος στις οποίες αναφέρθηκε το Συνταγματικό Δικαστήριο δεν προκύπτει ότι η δράση του κόμματος υπέκρυπτε κάποιους άλλους σκοπούς – Οι αναφορές των ηγετών του κόμματος, αφενός, στο θετικό ρόλο που είχε διαδραματήσει ο Οτσαλάν όσον αφορά τη διαδικασία ένταξης της Τουρκίας στην ΕΕ ή στην απομάκρυνση ένοπλων ομάδων από την επικράτεια της χώρας, και, αφετέρου, στις συνθήκες κράτησής του καθώς και στο ότι οι ιδέες που υπερασπιζόταν γίνονταν αποδεκτές από ένα σημαντικό τμήμα του λαού, δεν ενείχαν κάποια επιδοκιμασία ή στήριξη των ενεργειών του PKK – Εξάλλου η αποχή τους από τη διατύπωση καταδίκης του ΠΚΚ και χαρακτηρισμού του ως τρομοκρατικής οργάνωσης ή η εκ μέρους τους άσκηση κριτικής στον τρόπο δράσης των τουρκικών δυνάμεων ασφαλείας δεν μπορεί να εξομοιωθεί με έμμεση υποστήριξη της τρομοκρατίας ή επιδοκιμασίας ενεργειών του PKK ούτε μπορεί να αναιρέσει το κεντρικό νόημα των δηλώσεών τους, που αφορούσε σε δημοκρατικές και ειρηνικές λύσεις – Πέραν τούτου, οι ηγέτες του κόμματος ήταν και βουλευτές, οι οποίοι εξέφραζαν τις ανησυχίες και υπερασπίζονταν τα συμφέροντα των ψηφοφόρων τους – Το περιθώριο εκτίμησης που διαθέτει το κράτος όσον αφορά την επιβολή περιορισμών στην έκφραση είναι πολύ στενό, όταν πρόκειται για πολιτικό λόγο που προέρχεται (από εκπροσώπους) πολιτικού κόμματος
(Γ) Το σύνολο των πράξεων και θέσεων άλλων (πλην των ηγετών) μελών του κόμματος, ιδίως δε εκείνων που έχουν την ιδιότητα του βουλευτή ή του διευθύνοντος τοπική οργάνωση του κόμματος, λαμβάνεται επίσης υπόψη για την αποκάλυψη των προθέσεων του κόμματος και του μοντέλου κοινωνίας που αυτό προτείνει, τουλάχιστον σε περίπτωση που το κόμμα δεν λαμβάνει αποστάσεις από τέτοιες πράξεις ή θέσεις – Οι συγκεντρώσεις που οργάνωσε το κόμμα για να διαμαρτυρηθεί σχετικά με τις συνθήκες κράτησης του Οτσαλάν τελούσαν υπό την προστασία των ελευθεριών της έκφρασης και ειρηνικής συνάθροισης – Αναφορικά με τα πλακάτ ή τις σημαίες που κρατούσαν οι συμμετέχοντες στις συγκεντρώσεις αυτές και που υποδήλωναν σχέση με το PKK, δεν τεκμηριώνεται ότι οι υπεύθυνοι του κόμματος είχαν οργανώσει τις ενέργειες αυτές ή τις είχαν παροτρύνει – Εξάλλου, συνθήματα στήριξης στον Οτσαλάν δεν μπορούν να θεωρηθούν ως ικανά να θέσουν σε κίνδυνο τη δημόσια ασφάλεια και τάξη – Ωστόσο, η επιβολή του επίδικου μέτρου της διάλυσης του κόμματος λόγω της παράλειψής του να κρατήσει ανοιχτά αποστάσεις από ορισμένες πράξεις ή εκφράσεις μελών του, μεταξύ των οποίων και υπεύθυνων τοπικών οργανώσεων, που μπορούσαν να ερμηνευθούν ως έμμεση υποστήριξη της μισαλλοδοξίας, της βίας και της τρομοκρατίας, δύναται ευλόγως να θεωρηθεί ότι εξυπηρετεί θεμιτούς σκοπούς – Πρέπει, λοιπόν, να εξεταστεί η τήρηση της αρχής της αναλογικότητας
(Δ) Αναλογικότητα: Μόνο πολύ σοβαρές παραβάσεις, λ.χ. αυτές που απειλούν τον πολιτικό πλουραλισμό και τις θεμελιώδεις αρχές της δημοκρατίας, μπορούν να δικαιολογήσουν την απαγόρευση πολιτικού κόμματος – Εν προκειμένω, το Συνταγματικό Δικαστήριο επέβαλε την βαρύτερη των ποινών(διάλυση του κόμματος), αντί να διατάξει κάποια ελαφρύτερη κύρωση, όπως τη στέρηση, ολική ή μερική, της κρατικής χρηματοδότησης του κόμματος – Επίσης, αποφάσισε, μεταξύ άλλων, την έκπτωση των συμπροέδρων του κόμματος από τη βουλευτική τους ιδιότητα – Το Συνταγματικό Δικαστήριο διέταξε τη διάλυση του κόμματος, ιδίως ενόψει ορισμένων θέσεων των ηγετών του, χωρίς να λάβει υπόψη του το επιχείρημά τους ότι ήθελαν να διαδραματίσουν ένα διαμεσολαβητικό ρόλο στη διαδικασία τερματισμού του κύκλου βίας στην Τουρκία – Το κρίσιμο ήταν αν οι πράξεις και οι θέσεις που μπορούσαν να καταλογισθούν στο κόμμα έδιναν, στο σύνολό τους, μια καθαρή εικόνα ως προς το μοντέλο κοινωνίας που επεδίωκε το κόμμα και το οποίο θα ήταν αντίθετο προς την έννοια της δημοκρατικής κοινωνίας – Κάτι τέτοιο δεν προκύπτει, λαμβανομένων υπόψη των παραπάνω και ιδίως του ότι οι ηγέτες του κόμματος είχαν ανοιχτά αποκλείσει τη χρήση βίας για την πραγμάτωση των σκοπών του και είχαν τονίσει την πρόθεσή τους να βοηθήσουν στην ειρηνική επίλυση του κουρδικού ζητήματος – Μόνο το γεγονός ότι το κόμμα δεν κράτησε εμφανώς απόσταση από ενέργειες και θέσεις μελών του, που θα μπορούσαν να ερμηνευθούν ως έμμεση στήριξη της τρομοκρατίας, είχε σχετικά περιορισμένη δυνητική επίπτωση στη δημόσια τάξη ή στα δικαιώματα των άλλων – Υπό τα ανωτέρω δεδομένα, η βαρειά ποινή της διάλυσης του κόμματος δεν δικαιολογείται από το σκεπτικό της απόφασης του Συνταγματικού Δικαστηρίου και δεν μπορεί να θεωρηθεί ανάλογη προς τους επιδιωκόμενους σκοπούς
(Ε) Διαπιστώνεται παραβίαση του άρ. 11 ΕΣΔΑ – Επίσης διαπιστώνεται παραβίαση του άρ. 3 ΠΠΠ ΕΣΔΑ, όσον αφορά την έκπτωση από τη βουλευτική ιδιότητα των συμπροέδρων του κόμματος, ενόψει των ανωτέρω και ιδίως των επιχειρημάτων υπό στοιχ. (Β)