ΕΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ
ΤΜΗΜΑ ΙV
ΠΡΑΞΗ 13/2010
Aποτελούμενο από τη Γεωργία Μαραγκού, Σύμβουλο, που αναπληρώνει νόμιμα τον κωλυόμενο Πρόεδρο του Τμήματος Διονύσιο Λασκαράτο, Αντιπρόεδρο, τα μέλη Μαρία Αθανασοπούλου και Δέσποινα Κωνσταντάρα-Καββαδία, Συμβούλους, και τους Κωνσταντίνο Εφεντάκη (εισηγητή) και Αγγελική Πανουτσακοπούλου, Παρέδρους με συμβουλευτική ψήφο.
Συνήλθε στην αίθουσα διασκέψεων του Καταστήματός του, που βρίσκεται στην Αθήνα, στις 2 Φεβρουαρίου 2010, με την παρουσία της Γραμματέως του Διονυσίας Κεραμισάνου.
Για να αποφανθεί, ύστερα από σχετική διαφωνία που ανέκυψε μεταξύ της Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου στο πρώην Υπουργείο Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων και της Υπηρεσίας Δημοσιονομικού Ελέγχου στο ίδιο Υπουργείο, αν πρέπει να θεωρηθούν τα … χρηματικά εντάλματα πληρωμής, οικονομικού έτους 2009, της Υπηρεσίας αυτής.
Αφού μελέτησε τα στοιχεία του φακέλου
και
Έλαβε υπόψη
Την … έγγραφη γνώμη του Αντεπιτρόπου της Επικρατείας Ιωάννη Κάρκαλη, σύμφωνα με την οποία τα ελεγχόμενα χρηματικά εντάλματα δεν πρέπει να θεωρηθούν.
Σκέφθηκε κατά το νόμο
I. Η Επίτροπος του Ελεγκτικού Συνεδρίου στο πρώην ενιαίο Υπουργείο Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων (ήδη Υπουργεία Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής και Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων – βλ. τα άρθρα 1 παρ. 2 και 6 παρ. 2 του π.δ/τος 189/2009, Α΄ 221/5.11.2009) αρνήθηκε, με την 23/1.12.2009 πράξη της, να θεωρήσει τα …, οικονομικού έτους 2009, χρηματικά εντάλματα της Υπηρεσίας Δημοσιονομικού Ελέγχου (Υ.Δ.Ε.) στο Υπουργείο αυτό, ποσού 1.721,44 , 1.457,99 , 2.052,69 και 2.077,64 ευρώ αντιστοίχως, τα οποία εκδόθηκαν υπέρ του … και αφορούν στην καταβολή του τιμήματος για την προμήθεια, από την επιχείρηση του φερομένου ως δικαιούχου ιδιώτη, ειδών κυλικείου (εμφιαλωμένου νερού, καφέδων, τοστ κ.λπ.) που προσφέρθηκαν, στο πλαίσιο διαφόρων δραστηριοτήτων του Υπουργού, του Υφυπουργού και των Γενικών Γραμματέων του Υπουργείου, κατά το χρονικό διάστημα από 29.4.2009 έως 30.9.2009. Ως αιτιολογία της άρνησής της, η Επίτροπος προέβαλε ότι οι εντελλόμενες δαπάνες δεν είναι νόμιμες, αφού, ακόμη και υπό την εκδοχή ότι η προσφορά εδεσμάτων και ποτών, αν και δεν προβλέπεται από διάταξη νόμου, εντούτοις επιβάλλεται από τους κανόνες της εθιμοτυπίας και τις σύγχρονες μεθόδους διοίκησης, οι δαπάνες αυτές υπερβαίνουν το επιβαλλόμενο από τις περιστάσεις μέτρο. Η Υ.Δ.Ε. στο Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, με το … έγγραφό της, επανυπέβαλε τα εντάλματα για θεώρηση, επισυνάπτοντας το … έγγραφο του Γραφείου Τύπου και Δημοσίων Σχέσεων του Υπουργείου Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων, με το οποίο υποστηρίζεται, μεταξύ άλλων, ότι τα επίμαχα είδη προσφέρθηκαν κατά τη διάρκεια πολύωρων συσκέψεων και υπηρεσιακών συνεργασιών, οι δε δαπάνες για την προμήθειά τους δεν υπερέβαιναν εκείνες του παρελθόντος για ανάλογες περιπτώσεις. Η Επίτροπος, όμως, ενέμεινε στις απόψεις της και έτσι ανέκυψε διαφωνία, για την άρση της οποίας νομίμως αυτή απευθύνεται, με την από 29.12.2009 έκθεσή της, στο Τμήμα τούτο του Ελεγκτικού Συνεδρίου, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 21 παρ. 1 του π.δ/τος 774/1980 και 139 παρ. 1 του π.δ/τος 1225/1981.
II. Κατά γενική αρχή του δημοσιολογιστικού δικαίου, η οποία συνάγεται από βασικές διατάξεις αυτού (βλ. τα άρθρα 22, 26 και 79 του ν. 2362/1995, 40 του ν.δ/τος 496/1974, 1 παρ. 2(α) του π.δ/τος 465/1975, 1 παρ. 1 του ν.δ/τος 1265/1972, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 7 παρ. 1 του ν. 968/1979 κ.ά.), για τη διενέργεια οποιασδήποτε δαπάνης του Δημοσίου και των ν.π.δ.δ., πέραν της ύπαρξης πίστωσης στον οικείο προϋπολογισμό, απαιτείται επιπλέον αυτή να προβλέπεται ρητά από διάταξη νόμου ή, κατ’ εξαίρεση, στην περίπτωση που η δαπάνη δεν προβλέπεται από συγκεκριμένη διάταξη, να προκύπτει από τα συνημμένα δικαιολογητικά ότι αυτή ανάγεται στη λειτουργική δραστηριότητα ή ότι συντελεί, άμεσα ή έμμεσα, στην καλύτερη εκπλήρωση των σκοπών της Υπηρεσίας.
ΙΙΙ. Περαιτέρω, όσον αφορά ειδικώς στις δαπάνες δημοσίων σχέσεων, στο άρθρο 22 παρ. 4 του ν. 2362/1995 «Περί Δημοσίου Λογιστικού, ελέγχου των δαπανών του Κράτους και άλλες διατάξεις» (Α΄ 247) ορίζεται ότι• «Οι δαπάνες δημοσίων σχέσεων που καλύπτουν λειτουργικές δραστηριότητες για την πραγματοποίηση των σκοπών των υπουργείων, καθώς και αυτές που επιβάλλονται από τους κανόνες της εθιμοτυπίας, διοίκησης και οργάνωσης, βαρύνουν ειδική πίστωση στους προϋπολογισμούς εξόδων των υπουργείων, με την επιφύλαξη των ειδικών διατάξεων που αφορούν τα Υπουργεία Εξωτερικών και Εθνικής Οικονομίας. Με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών καθορίζονται οι κατηγορίες δαπανών που βαρύνουν την ειδική αυτή πίστωση και οι λεπτομέρειες εφαρμογής της διάταξης αυτής». Κατ’ εξουσιοδότηση δε της διάταξης αυτής, εκδόθηκε η 2020800/27.3.1996 υπουργική απόφαση (Β΄ 230), με την οποία οι κατηγορίες δαπανών δημοσίων σχέσεων καθορίστηκαν ως ακολούθως: «α. Δαπάνες που αναφέρονται στη λειτουργική δραστηριότητα και στην εκπλήρωση των σκοπών κάθε φορέα, όπως αυτοί προσδιορίζονται στις καταστατικές και οργανωτικές τους διατάξεις και πραγματοποιούνται με την ευκαιρία συγκεκριμένων εκδηλώσεων, όπως οργάνωση συνεδρίων, συσκέψεων με εκπροσώπους Φορέων, φιλοξενία ξένων επισήμων, χρήση μεταφορικών μέσων, έκδοση σχετικών εντύπων ή ανακοινώσεων στον ημερήσιο τύπο, οι οποίες δεν καλύπτονται από άλλες εξειδικευμένες πιστώσεις των προϋπολογισμών των Φορέων των Υπουργείων. Επίσης δαπάνες που προκύπτουν από την προσωρινή παραμονή στην αίθουσα V.I.P. του αεροδρομίου «Ελ. Βενιζέλος» των Υπουργών, Υφυπουργών και Γενικών Γραμματέων και της συνοδείας τους, κατά τις υπηρεσιακές μετακινήσεις τους στην ημεδαπή και στην αλλοδαπή. β. Δαπάνες που επιβάλλονται από τους κανόνες σύγχρονης εθιμοτυπίας ή από ιδιαίτερο ηθικό καθήκον, όπως εορταστικές εκδηλώσεις, προσφορά αναμνηστικών δώρων, ανθέων, στεφάνων, επετείων και κηδειών σε πρόσωπα που συνδέονται άμεσα και έμμεσα με την Υπηρεσία, καθώς και δαπάνες που επιβάλλονται από τις σύγχρονες μεθόδους διοίκησης ή οργάνωσης, όπως γεύματα εργασίας, απονομή βραβείων και επάθλων, προσφορά αναμνηστικών δώρων κατά τη διάρκεια συσκέψεων ή εορταστικών εκδηλώσεων και γ. Κάθε άλλη συναφής δαπάνη που απαιτείται για την πραγματοποίηση εκδήλωσης δημοσίων σχέσεων».
Κατά την έννοια των παρατεθεισών διατάξεων, ερμηνευομένων σε συνδυασμό και με την προμνησθείσα γενική αρχή, επιτρέπεται η διενέργεια δαπανών δημοσίων σχέσεων από το Δημόσιο, ως τέτοιων νοουμένων των δαπανών που, ενόψει συγκεκριμένων πάντοτε εκδηλώσεων εξαιρετικού χαρακτήρα, είτε επιβάλλονται από τους κανόνες της εθιμοτυπίας και τις σύγχρονες μεθόδους διοίκησης, είτε εν γένει συντελούν στην προβολή της δραστηριότητας της Υπηρεσίας Το μέγεθος των δαπανών αυτών εναπόκειται κατ’ αρχήν στη διακριτική ευχέρεια του διατάκτη τους, η άσκηση, όμως, της εν λόγω ευχέρειας ελέγχεται από το Δικαστήριο τούτο ως προς την τήρηση των άκρων ορίων της, ως προς τη μη υπέρβαση, δηλαδή, του εκάστοτε αναγκαίου μέτρου, που επιβάλλει την επιλογή όχι απλώς των πρόσφορων, αλλά και των απολύτως απαραίτητων μέσων για την εξυπηρέτηση του επιδιωκόμενου σκοπού, ούτως ώστε να μην επιβαρύνεται χωρίς αποχρώσα αιτία ο Κρατικός Προϋπολογισμός (βλ. Πράξεις 11/2003, 71/2006 κ.ά. IV Τμ. Ελ. Συν.).
IV. Στην προκειμένη περίπτωση, το Γραφείο Τύπου και Δημοσίων Σχέσεων, που λειτουργούσε στην Κεντρική Υπηρεσία του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων (βλ. το άρθρο 1 παρ. 3(ε) του π.δ/τος 51/1988, Α΄ 19), προέβη στην προμήθεια, από την επιχείρηση υπηρεσιών κυλικείου του …, α) εμφιαλωμένου νερού (1.415 φιαλών), καφέδων, αναψυκτικών και τοστ, συνολικής αξίας 1.721,44 ευρώ, για τις συσκέψεις και συνεργασίες του Υπουργού, του Υφυπουργού και των Γενικών Γραμματέων με τα διευθυντικά στελέχη του Υπουργείου που πραγματοποιήθηκαν, με διάφορα αντικείμενα (την Εγνατία Οδό, την Υποθαλάσσια Αρτηρία της Θεσσαλονίκης κ.ά.), κατά το χρονικό διάστημα από 29.4.2009 έως 6.6.2009, καθώς και για δύο Συνεντεύξεις Τύπου, με θέμα το Χωροταξικό Σχέδιο και την Ιόνια Οδό, που δόθηκαν στις 8.5.2009 και στις 18.5.2009, β) εμφιαλωμένου νερού (1.175 φιαλών), καφέδων, αναψυκτικών και τοστ, συνολικής αξίας 1.457,99 ευρώ, για τις συσκέψεις και συνεργασίες του Υπουργού, του Υφυπουργού και των Γενικών Γραμματέων με τα διευθυντικά στελέχη του Υπουργείου που πραγματοποιήθηκαν, με διάφορα αντικείμενα (το Φράγμα Γυρτώνης, τα Οδικά Έργα της Αττικής κ.ά.), κατά το χρονικό διάστημα από 1.6.2009 έως 6.7.2009, γ) εμφιαλωμένου νερού (1.763 φιαλών), καφέδων, αναψυκτικών και τοστ, συνολικής αξίας 2.052,69 ευρώ, για τις συσκέψεις και συνεργασίες του Υπουργού, του Υφυπουργού και των Γενικών Γραμματέων με τα διευθυντικά στελέχη του Υπουργείου που πραγματοποιήθηκαν, με διάφορα αντικείμενα (το Αττικό Μετρό, τη ρύθμιση του ζητήματος των ημιυπαίθριων χώρων κ.ά.), κατά το χρονικό διάστημα από 30.6.2009 έως 30.9.2009, καθώς και για μία συνέντευξη Τύπου, με θέμα το Αεροδρόμιο στο Καστέλλι της Κρήτης, που δόθηκε στις 28.7.2009 και δ) εμφιαλωμένου νερού (1.708 φιαλών), καφέδων, αναψυκτικών και τοστ, συνολικής αξίας 2.077,64 ευρώ, για τις συσκέψεις και συνεργασίες του Υπουργού, του Υφυπουργού και των Γενικών Γραμματέων με τα διευθυντικά στελέχη του Υπουργείου που πραγματοποιήθηκαν, με διάφορα αντικείμενα (το Νέο Λιμάνι της Πάτρας, την κατασκευή υπόγειων σταθμών αυτοκινήτων κ.ά.), κατά το χρονικό διάστημα από 23.7.2009 έως 10.9.2009, καθώς και για μία συνέντευξη Τύπου, με θέμα και πάλι το Αεροδρόμιο στο Καστέλλι, που δόθηκε την 1.9.2009. Σε εξόφληση δε του προμηθευτή, εκδόθηκαν αντιστοίχως τα ήδη ελεγχόμενα 1518, 1519, 1520 και 1521, οικονομικού έτους 2009, χρηματικά εντάλματα, συνολικού ποσού 7.309,76 ευρώ.
Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στις προηγούμενες σκέψεις, το Τμήμα άγεται στην κρίση ότι, με την εξαίρεση του μέρους τους που αφορά στις Συνεντεύξεις Τύπου, οι εντελλόμενες δαπάνες δεν είναι νόμιμες, αφού, ασχέτως των πράγματι δυσανάλογα μεγάλων ποσοτήτων που φέρεται να καταναλώθηκαν, τα υπόλοιπα από τα επίμαχα είδη κυλικείου προορίζονταν για τις απολύτως συνήθεις δραστηριότητες της πολιτικής ηγεσίας του Υπουργείου και όχι για εκδηλώσεις εξαιρετικού χαρακτήρα, ούτως ώστε να επιβάλλονται από τους κανόνες της εθιμοτυπίας ή να συντελούν στην προβολή του έργου της Υπηρεσίας και η προμήθειά τους να ευρίσκει έρεισμα στις περί δημοσίων σχέσεων του Δημοσίου διατάξεις. Κατά συνέπεια, ως προς τα τελευταία αυτά είδη, ο προβαλλόμενος από την Επίτροπο λόγος διαφωνίας παρίσταται βάσιμος και τα ελεγχόμενα χρηματικά εντάλματα δεν πρέπει να θεωρηθούν.
Για τους λόγους αυτούς
Αποφαίνεται ότι τα …, οικονομικού έτους 2009, χρηματικά εντάλματα της Υπηρεσίας Δημοσιονομικού Ελέγχου στο πρώην Υπουργείο Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων, ποσού 1.721,44 , 1.457,99 , 2.052,69 και 2.077,64 ευ