ΕλΣυν Ολ. 848/2011
Προεδρεύων: Ευ. Ροντογιάννης, Αντιπρόεδρος
Εισηγήτρια: Γ. Τζομάκα, Σύμβουλος
Γεν. Επ. Επικ.: Δ. Λασκαράτος
Δικηγόρος: Κων. Κατσούλας (Πάρεδρος ΝΣΚ)
Περίληψη
Όταν διαγνωσθεί, κατά την οριζόμενη στο άρθρο 66 του Συνταξιοδοτικού Κώδικα διαδικασία, ότι τα συνταξιοδοτικά όργανα του Δημοσίου παρά τον νόμο προσδιόρισαν το συνταξιοδοτικό δικαίωμα και προσδιορισθεί αυτό εκ νέου με τον κανονισμό ή την αναπροσαρμογή της σύνταξης στο προσήκον ύψος, πλην όμως μόνο για το χρονικό διάστημα στο οποίο επιτρεπτά, κατά το άρθρο 60 παρ. 1 του Συνταξιοδοτικού Κώδικα, ανατρέχει η καταβολή της αυξημένης σύνταξης, δεν αναιρείται η συνδρομή της κατά το άρθρο 105 ΕισΝΑΚ απαιτούμενης προϋπόθεσης της ύπαρξης παρανομίας των συνταξιοδοτικών οργάνων του Δημοσίου για τη θεμελίωση της ευθύνης του για αποκατάσταση της ζημίας που υπέστη ο συνταξιούχος από τη στέρηση των αυξημένων συνταξιοδοτικών παροχών του για το πέραν της τριετίας χρονικό διάστημα.
Από τις διατάξεις των άρθρων 105 ΕισΝΑΚ και 66 του Κώδικα Πολιτικών και Στρατιωτικών διατάξεων συνάγονται τα ακόλουθα: Αν διαπιστωθεί, στο πλαίσιο άσκησης ένστασης ενώπιον της Επιτροπής Ελέγχου Πράξεων Κανονισμού Συντάξεων ή έφεσης ενώπιον του αρμοδίου Τμήματος ή αναίρεσης ενώπιον της Ολομελείας του Ελεγκτικού Συνεδρίου, ότι τα αρμόδια όργανα του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους αρνήθηκαν, κατά παράβαση του Συντάγματος και της ισχύουσας νομοθεσίας, να κανονίσουν ή αναπροσαρμόσουν τη σύνταξη συνταξιούχου του Δημοσίου στο προσήκον ύψος, ακυρώνεται η παράνομη αυτή άρνηση και διαπλάθεται εκ νέου το επίδικο συνταξιοδοτικό δικαίωμα με τον κανονισμό ή την αναπροσαρμογή της σύνταξης στο προσήκον αυτό ύψος. Πλην όμως, λόγω του θεσπιζόμενου με το άρθρο 60 παρ. 1 του Συνταξιοδοτικού Κώδικα περιορισμού στην αναδρομική έκταση των οικονομικών αποτελεσμάτων των πράξεων ή αποφάσεων κανονισμού ή αναπροσαρμογής των συντάξεων, η καταβολή της αυξημένης αυτής σύνταξης δεν μπορεί να ανατρέξει σε χρονικό διάστημα πέραν της τριετίας. Συνέπεια αυτού είναι να στερείται ο συνταξιούχος για το πέραν της τριετίας αυτής χρονικό διάστημα την αυξημένη σύνταξή του, λόγω της παράνομης άρνησης των συνταξιοδοτικών οργάνων να προσδιορίσουν εξαρχής το συνταξιοδοτικό του δικαίωμα στο προσήκον ύψος. Την αποκατάσταση της κατά τα ανωτέρω επελθούσας ζημίας του μπορεί ο ίδιος να διεκδικήσει εγείροντας ενώπιον του Ελεγκτικού Συνεδρίου την κατά το άρθρο 105 ΕισΝΑΚ αποζημιωτική αγωγή, με την οποία δεν επιδιώκεται η καταβολή συντάξεων, ώστε να κωλύεται η σχετική αξίωσή του από το άρθρο 60 παρ. 1 του Συνταξιοδοτικού Κώδικα, αλλά η αποκατάσταση της ζημίας που προξενήθηκε σ’ αυτόν από την παράνομη στέρηση συνταξιοδοτικών παροχών κατά το προγενέστερο της τριετίας χρονικό διάστημα, και μόνο για τον προσδιορισμό του ύψους της αποζημίωσης λαμβάνεται υπόψη το ποσό της μη καταβληθείσας σύνταξης (ΕλΣυν Ολ. 1505, 1506, 1507/2005). Από αυτά παρέπεται ότι, όταν διαγνωσθεί, κατά την οριζόμενη στο άρθρο 66 του Συνταξιοδοτικού Κώδικα διαδικασία, ότι τα συνταξιοδοτικά όργανα του Δημοσίου παρά τον νόμο προσδιόρισαν το συνταξιοδοτικό δικαίωμα και προσδιορισθεί αυτό εκ νέου με τον κανονισμό ή την αναπροσαρμογή της σύνταξης στο προσήκον ύψος, πλην όμως μόνο για το χρονικό διάστημα στο οποίο επιτρεπτά, κατά το άρθρο 60 παρ. 1 του Συνταξιοδοτικού Κώδικα, ανατρέχει η καταβολή της αυξημένης σύνταξης, δεν αναιρείται η συνδρομή της κατά το άρθρο 105 ΕισΝΑΚ απαιτούμενης προϋπόθεσης της ύπαρξης παρανομίας των συνταξιοδοτικών οργάνων του Δημοσίου για τη θεμελίωση της ευθύνης του για αποκατάσταση της ζημίας που υπέστη ο συνταξιούχος από τη στέρηση των αυξημένων συνταξιοδοτικών παροχών του για το πέραν της τριετίας χρονικό διάστημα. Και αυτό γιατί δεν νοείται η εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή των σχετικών με τον κανονισμό ή την αναπροσαρμογή της σύνταξης διατάξεων, η οποία συνιστά και την παρανομία των οργάνων του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους, να περιορίζεται μόνο στο χρονικό διάστημα, στο οποίο μπορεί να ανατρέξει η καταβολή της αυξημένης σύνταξης. Στο πλαίσιο δε της, κατά το άρθρο 66 του Συνταξιοδοτικού Κώδικα διαδικασίας, εξέτασης της νομιμότητας των συνταξιοδοτικών πράξεων ή αποφάσεων, δεν εξακριβώνεται μόνο η παρανομία των συνταξιοδοτικών οργάνων του Δημοσίου και ακυρώνεται η σχετική συνταξιοδοτική πράξη ή απόφαση, αλλά διαπλάθεται εκ νέου το συνταξιοδοτικό δικαίωμα με τον κανονισμό ή την αναπροσαρμογή της σύνταξης στο προσήκον ύψος και διατάσσεται και η καταβολή της αυξημένης σύνταξης. Μόνο η καταβολή αυτή μπορεί να περιοριστεί κατά το άρθρο 60 παρ. 1 του Συνταξιοδοτικού Κώδικα επί μία τριετία αναδρομικά και όχι και ο παράνομος χαρακτήρας της άρνησης των οργάνων του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους να κανονίσουν ή αναπροσαρμόσουν εξαρχής τη σύνταξη στο προσήκον ύψος, ο οποίος αποτελεί την προϋπόθεση θεμελίωσης αποζημιωτικής αξίωσης κατά το άρθρο 105 ΕισΝΑΚ για το πέραν της τριετίας αυτής χρονικό διάστημα.
Στην κρινόμενη υπόθεση από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση προκύπτουν τα εξής: Ο δικαιοπάροχος (σύζυγος) της αναιρεσείουσας, πολιτικός συνταξιούχος του Δημοσίου, επίτιμος Αρεοπαγίτης, με αίτησή του προς το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους ζήτησε την αναπροσαρμογή της σύνταξής του από 1.1.1987, σύμφωνα με το άρθρο 88 παρ. 2 του Συντάγματος και τα άρθρα 29 και 30 του ν. 1397/1983, με τα οποία ρυθμίστηκαν τα ζητήματα των αποδοχών των διευθυντών-γιατρών του ΕΣΥ. Η αίτηση αυτή απορρίφθηκε με τη …/1991 πράξη του Διευθυντή της … Διεύθυνσης του ΓΛΚ, κατά της οποίας αυτός άσκησε έφεση, που έγινε δεκτή εν μέρει με την 2185/1992 απόφαση του ΙΙ Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Κατ’ αυτής, ο ίδιος άσκησε αίτηση αναίρεσης, η οποία έγινε δεκτή με τη 732/1994 απόφαση της Ολομέλειας του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Ειδικότερα, με την απόφαση αυτή της Ολομέλειας κρίθηκε ότι η σύνταξη του αναιρεσείοντος έπρεπε να αναπροσαρμοστεί για το χρονικό διάστημα από 1.4.1991 έως 30.11.1991, με βάση τις συνολικές αποδοχές των εν ενεργεία δικαστικών λειτουργών, όπως διαμορφώθηκαν με την (εκδοθείσα κατ’ εξουσιοδότηση του άρθρου 14 παρ. 11 του ν. 1968/1991) …/28.2.1992 κοινή απόφαση των Υπουργών Δικαιοσύνης και Οικονομικών, με την οποία καθορίστηκε το ύψος και ο τρόπος εξόφλησης των οφειλόμενων σ’ αυτούς χρηματικών ποσών από 1.1.1987 έως 30.11.1991, λόγω της διαφοράς των αποδοχών τους προς τις υπέρτερες συνολικές αποδοχές που λάμβαναν κατά το ίδιο χρονικό διάστημα οι διευθυντές-γιατροί του ΕΣΥ. Ακολούθως, η Ολομέλεια, δικάζοντας την υπόθεση στην ουσία, δέχθηκε (με τη 732/1994 απόφασή της) εν μέρει την έφεση και ανακαθόρισε (αύξησε), κατά τ’ ανωτέρω, τη σύνταξη του αναιρεσείοντος, πλήν όμως για το χρονικό διάστημα από 1.4.1991 έως 30.11.1991, δηλαδή επί τρία έτη αναδρομικά από την πρώτη του μήνα δημοσίευσης της απόφασής της (732/25.4.1994), κατ’ εφαρμογή του άρθρου 60 παρ. 1 του π.δ. 1041/1979, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 18 παρ. 10 του ν. 1489/1984. Περαιτέρω, αυτός άσκησε αγωγή ενώπιον του Διοικητικού Πρωτοδικείου Αθηνών, με την οποία ζήτησε την αποκατάσταση της ζημίας που υπέστη από τη στέρηση της αυξημένης σύνταξης, που δικαιώθηκε με την προαναφερόμενη απόφαση της Ολομέλειας, κατά το πέραν της τριετίας χρονικό διάστημα, δηλαδή από 1.1.1987 έως 31.3.1991. Η αγωγή αυτή, εισαχθείσα τελικώς για συζήτηση, με την 1218/2002 απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, στο κατά δικαιοδοσία αρμόδιο για την εκδίκασή της ΙΙ Τμήμα του Ελεγκτικού Συνεδρίου, απορρίφθηκε με την προσβαλλόμενη 1031/2006 απόφαση αυτού, με την αιτιολογία ότι, παρά το γεγονός ότι το άρθρο 60 παρ. 1 του Συνταξιοδοτικού Κώδικα δεν κωλύει την έγερση της αποζημιωτικής αγωγής του άρθρου 105 ΕισΝΑΚ, για αποκατάσταση της ζημίας που υπέστη ο ενδιαφερόμενος από τη στέρηση της αυξημένης σύνταξής του κατά το πέραν της τριετίας χρονικό διάστημα, εντούτοις για να στοιχειοθετηθεί υποχρέωση αποζημίωσης εκ μέρους του Δημοσίου πρέπει να έχει προηγουμένως διαγνωσθεί το παράνομο της άρνησης των συνταξιοδοτικών οργάνων για κανονισμό ή αναπροσαρμογή της σύνταξής του στο προσήκον ύψος, κατά την οριζόμενη στο άρθρο 66 του Συνταξιοδοτικού Κώδικα διαδικασία. Ότι, στη προκειμένη περίπτωση, όμως, η άρνηση του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους, που εκδηλώθηκε με την …/1991 πράξη της … Διεύθυνσης, να αναπροσαρμόσει τη σύνταξή του δεν ακυρώθηκε, με την 732/1994 απόφαση της Ολομέλειας του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο σύνολό της, αλλά μόνο εν μέρει, δηλαδή μόνο κατά το μέρος που αφορά στο χρονικό διάστημα από 1.4.1991 μέχρι 30.11.1991. Με τα δεδομένα αυτά, το Τμήμα έκρινε περαιτέρω ότι, εφόσον δεν διαπιστώθηκε ότι η άρνηση της συνταξιοδοτικής διοίκησης να προβεί στην επίμαχη αναπροσαρμογή της σύνταξής του ήταν παράνομη και ακυρωτέα και κατά το μέρος που αφορά στο κρίσιμο στην ένδικη υπόθεση χρονικό διάστημα από 1.1.1987 έως 31.3.1991, δεν συντρέχει η απαιτούμενη προϋπόθεση της διάγνωσης του παράνομου χαρακτήρα της ζημιογόνου αυτής άρνησης, κατά την οριζόμενη στο άρθρο 66 του Συνταξιοδοτικού Κώδικα διαδικασία. Η νομιμότητα δε της άρνησης αυτής, κατά το κεφάλαιό της που αφορά το από 1.1.1987 έως 31.3.1991 χρονικό διάστημα, δεν μπορεί να εξετασθεί παρεμπιπτόντως στο πλαίσιο εκδίκασης της ένδικης αγωγής, γιατί κατά το άρθρο 66 παρ. 5 του Συνταξιοδοτικού Κώδικα απαγορεύεται ρητά η εξέταση της νομιμότητάς της με άλλη διαδικασία εκτός εκείνης που ορίζεται στο άρθρο αυτό. Με βάση τις ανωτέρω παραδοχές κατέληξε στην απόρριψη της ένδικης αγωγής. Με δεδομένα, όμως, τα ανωτέρω πραγματικά περιστατικά και σύμφωνα με όσα εκτέθηκαν στην προηγούμενη σκέψη, εφόσον με την 732/1994 απόφαση της Ολομέλειας του Ελεγκτικού Συνεδρίου διαπιστώθηκε ότι τα αρμόδια συνταξιοδοτικά όργανα του Δημοσίου έσφαλαν ως προς την ερμηνεία και εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 88 παρ. 2 του Συντάγματος, 9 παρ. 1 και 2 του άρθρου 9 του π.δ/τος 1041/1979, 14 παρ. 11 του ν. 1968/1991 και της …/28.2.1992 κοινής απόφασης των Υπουργών Δικαιοσύνης και Οικονομικών, με το να μην αναπροσαρμόσουν εξαρχής τη σύνταξη του δικαιοπαρόχου της αναιρεσείουσας στο προσήκον ύψος, συντρέχει η προϋπόθεση της προηγούμενης διάγνωσης, κατά την οριζόμενη στο άρθρο 66 του Συνταξιοδοτικού Κώδικα διαδικασία, του παράνομου χαρακτήρα της άρνησής τους, που εκδηλώθηκε με την …/1991 πράξη της … Διεύθυνσης του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους, και στοιχειοθετείται, ως εκ τούτου, υποχρέωση του Δημοσίου για αποζημίωσή του. Περαιτέρω, δεν ασκεί επιρροή στην ύπαρξη της αποζημιωτικής αξίωσης αυτού, το γεγονός ότι με την 732/1994 απόφαση της Ολομελείας του Ελεγκτικού Συνεδρίου η προαναφερόμενη συνταξιοδοτική πράξη μεταρρυθμίστηκε μόνο εν μέρει, δηλαδή μόνο όσον αφορά στο από 1.4.1991 μέχρι 30.11.1991 χρονικό διάστημα, στο οποίο και μόνο μπορούσαν να ανατρέξουν, σύμφωνα με το άρθρο 60 παρ. 1 του Συνταξιοδοτικού Κώδικα, τα οικονομικά αποτελέσματα της κατ’ αύξηση αναπροσαρμοσθείσας σύνταξής του. Εν όψει αυτών, το Τμήμα, που έκρινε αντίθετα, έσφαλε ως προς την ερμηνεία και εφαρμογή των διατάξεων που διέπουν την επίδικη σχέση, πρέπει δε να γίνει δεκτός ο οικείος λόγος αναίρεσης, ενώ παρέλκει ως αλυσιτελής η εξέταση του δεύτερου λόγου αναίρεσης.
(Αναιρεί την απόφαση ΕλΣυν 1031/2006 Τμ. ΙΙ)