ΣτΕ 1958/2007 Τμ. Ε΄
(παρατ. Χ. Διβάνη)
Παρατηρήσεις
Με την απόφαση αυτή έγινε δεκτή αίτηση ακυρώσεως κατά αποφάσεως του Νομάρχη Αχαΐας κατ` επίκληση του άρθρου 10 του Ν 3044/2002 , που αφορά την τροποποίηση του εγκεκριμένου σχεδίου της πόλεως των Πατρών στο ΟΤ … (περιοχή Τ.) και συγκεκριμένα, τον αποχαρακτηρισμό του εκεί προβλεπόμενου χώρου για την ανέγερση δημοτικού σχολείου, τη μετατροπή του σε ΟΤ και τον καθορισμό στον ίδιο χώρο χρήσης αμιγούς κατοικίας. Το Δικαστήριο έκρινε ότι η έγκριση και τροποποίηση των πολεοδομικών σχεδίων και η θέσπιση όρων δόμησης γίνεται με την έκδοση προεδρικού διατάγματος, όμως οι όλως εντοπισμένες τροποποιήσεις των σχεδίων αυτών μπορούν να γίνονται και με πράξεις διάφορες του διατάγματος, εκτός αν αφορούν προστατευόμενες περιοχές του φυσικού ή πολιτιστικού περιβάλλοντος, όπως είναι οι παράκτιοι οικισμοί. Ειδικότερα κρίθηκε ότι η επίδικη πολεοδομική ρύθμιση μη νόμιμα έγινε με απόφαση του Νομάρχη δεδομένου ότι στην συγκεκριμένη περίπτωση αφορούσε σε περιοχή προστατευόμενη φυσικού περιβάλλοντος, αφού ενέπιπτε σε ζώνη 500 από την ακτή.
Η κρίση αυτή επαναλαμβάνει τα κριθέντα με την υπ’ αριθμ. 3661/2005 απόφαση της Ολομελείας του Συμβουλίου Επικρατείας, με την οποία επιλύθηκε οριστικά το μέχρι τότε αμφισβητούμενο θέμα των αρμοδιοτήτων πολεοδομικού σχεδιασμού μεταξύ του Προέδρου της Δημοκρατίας, του Υπουργού Περιβάλλοντος Χωροταξίας και Δημοσίων ‘Εργων, του οικείου Γενικού Γραμματέα Περιφέρειας και του οικείου νομάρχη.
Με την τελευταία αυτή απόφαση κρίθηκε ότι οι αρμοδιότητες εφαρμογής πολεοδομικών σχεδίων και συναφών εκτελεστικών πράξεων, που δεν έχουν γενικότερο χαρακτήρα, όπως η όλως εντοπισμένη τροποποίηση εγκεκριμένου ρυμοτομικού σχεδίου, επιτρεπτώς ανατίθενται στους Νομάρχες. Οι τροποποιήσεις όμως αυτές παύουν να διατηρούν τον ειδικότερο χαρακτήρα τους, όταν αφορούν προστατευόμενες περιοχές του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος (π.χ. παραλιακούς οικισμούς,οικισμούς που ευρίσκονται σε περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλλους ή σε κηρυγμένους αρχαιολογικούς χώρους ή σε δάση ή σε δασικές εκτάσεις ή σε περιοχές που προστατεύονται σύμφωνα με τα άρθρα 18 και 19 του
Ν 1650/1986 ή βάσει διεθνών συνθηκών, κ.λπ.).
Της υπ’ αριθμ. 3661/2005 αποφάσεως της Ολομελείας του ΣτΕ επακολούθησαν πολλές αποφάσεις, οι οποίες, κυρίως, εξειδίκευσαν το θέμα του ποιά ακριβώς θεωρείται όλως εντοπισμένη τροποποίηση εγκεκριμένου ρυμοτομικού σχεδίου.
Ενδεικτικά αναφέρουμε 1) την υπ’ αριθμ. 3849/2006 απόφαση, που αφορά καθορισμό των οριογραμμών τμήματος του ρέματος Πικροδάφνης, (εκτεταμένη η τροποποίηση ρυμοτομικού σχεδίου σε περισσότερα οικοδομικά τετράγωνα ) με την οποία κρίθηκαν ως αντίθετες προς το άρθρο 43 παρ. 2 του Συντάγματος οι διατάξεις του άρθρου 5 παρ. 3 εδ. β΄ του Ν 3010/2002 , κατά το μέρος που αναθέτουν την επικύρωση οριοθέτησης ρεμάτων στον Υπουργό ή το Γενικό Γραμματέα της Περιφέρειας,
2) την υπ’ αριθμ. 2878/2006 απόφαση του ΣτΕ, που αφορά άρση ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης και τροποποίησης του σχεδίου πόλεως σε ένα οικοδομικό τετράγωνο, με την οποία κρίθηκε ότι η επίμαχη τροποποίηση του ρυμοτομικού σχεδίου, συνιστάμενη στη μεταβολή χάραξης οδού σε ένα μόνο οικοδομικό τετράγωνο, έχει εντοπισμένο χαρακτήρα και δεν απαιτείτο η έκδοση προεδρικού διατάγματος,
3) την υπ’ αριθμ. 2194/2006 απόφαση του ΣτΕ, που αφορά σε άδεια ιδρύσεως υπεραγοράς λιανικού εμπορίου (καταστήματος πωλήσεως τεχνικού και οικιακού εξοπλισμού) σε εντός σχεδίου περιοχή του Δήμου Νέας Αλικαρνασσού, 4) τις υπ’ αριθμ. 2077/2006,1240/2006 αποφάσεις του ΣτΕ, που αφορούν τον καθορισμό και την τροποποίηση χρήσεων γης σε τμήμα ΟΤ εκατέρωθεν οδικών αξόνων περιλαμβανομένων στο βασικό οδικό δίκτυο του Ν. Αττικής, 5) την υπ’ αριθμ. 1553/2007, με την οποία κρίθηκε ότι είναι όλως εντοπισμένη και ότι συνεπώς νομίμως επιχειρήθηκε με πράξη διάφορη του διατάγματος τροποποίηση ρυμοτομικού σχεδίου που αφορά μικρό αριθμό γειτονικών ακινήτων σε ένα μόνον ΟΤ, και δεν επιχειρείται με αυτήν πολεοδομική παρέμβαση με ευρύτερες επιπτώσεις στην πολεοδομική οργάνωση του Δήμου.
Χριστίνα Διβάνη,
Πάρεδρος ΝΣΚ
————-
Πρόεδρος: Π. Φλώρος, Αντιπρόεδρος ΣτΕ
Εισηγήτρια: Μ. Γκορτζολίδου, Σύμβουλος ΣτΕ
Δικηγόροι: Χ. Χρυσανθάκης, Α. Καρελάς, Β. Μεντζελόπουλος, Δ. Καραμέτος
Οι αρμοδιότητες εφαρμογής πολεοδομικών σχεδίων και συναφών εκτελεστικών πράξεων, που δεν έχουν γενικότερο χαρακτήρα, επιτρεπτώς ανατίθενται στους Νομάρχες. Τέτοια αρμοδιότητα συνιστά και η όλως εντοπισμένη τροποποίηση εγκεκριμένου ρυμοτομικού σχεδίου. Οι τροποποιήσεις όμως αυτές παύουν να διατηρούν τον ειδικότερο χαρακτήρα, όταν αφορούν προστατευόμενες περιοχές του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος. Τροποποίηση σχεδίου πόλης, τμήμα της οποίας συνιστά παράκτια ζώνη. Κανονιστικού χαρακτήρα η σχετική πράξη, η οποία αφορά περιοχή προστατευόμενη και μη νόμιμα έγινε με απόφαση του Νομάρχη. Δεκτή η αίτηση ακύρωσης.
Διατάξεις: άρθρα 24 [παρ. 2], 43 [παρ. 2], 101 [παρ. 3] Συντ., 29 Ν 2831/2000 , 10 [παρ. 1] Ν 3044/2002
[…] 2. Επειδή, με την αίτηση αυτή ζητείται η ακύρωση της υπ’ αριθμ. 17.956/16.12.2003 αποφάσεως του Νομάρχη Αχαΐας (ΦΕΚ Δ΄ 1469), με την οποία εγκρίνεται η τροποποίηση του σχεδίου πόλεως Πατρών στο ΟΤ … (περιοχή Τ.), η οποία συνίσταται: α) σε αποχαρακτηρισμό του εκεί προβλεπόμενου χώρου για την ανέγερση δημοτικού σχολείου, και μετατροπή του σε ΟΤ και β) σε καθορισμό στον ίδιο χώρο χρήσης γης αμιγούς κατοικίας.
3. Επειδή, οι αιτούντες, φερόμενοι ως ιδιοκτήτες διαμερισμάτων όμορης προς το ως άνω οικοδομικό τετράγωνο οικοδομής, με έννομο συμφέρον ασκούν την κρινόμενη αίτηση.
4. Επειδή, παραδεκτώς παρεμβαίνουν υπέρ του κύρους της προσβαλλομένης πράξεως η εταιρεία «Κ. Χ. και ΣΙΑ ΟΕ», επ’ονόματι της οποίας εκδόθηκε οικοδομική άδεια εντός του ΟΤ … και οι Κ. και Ε. Μ., συνιδιοκτήτριες του οικοπέδου εντός του οποίου ανεγείρεται η οικοδομή της ανωτέρω εταιρείας.
5. Επειδή, όπως προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου της υποθέσεως, σύμφωνα με το υπ’ αριθμ. 18925 έγγραφο της ΝΑ Αχαΐας προς το ΣτΕ, με την υπ’ αριθμ. Χ 4694/27.12.1989 απόφαση του Νομάρχη Αχαΐας (ΦΕΚ Δ΄ 315), εγκρίθηκε η πολεοδομική μελέτη αναθεώρησης της περιοχής Α.-Τ. του Δήμου Πατρών και καθορίστηκε στο ως άνω ΟΤ …, κοινωφελής χώρος για την ανέγερση σχολείου, όμως, ο αρμόδιος φορέας δεν προέβη στην κήρυξη της απαλλοτρίωσης και στην εγγραφή της απαιτούμενης πίστωσης. Κατόπιν αυτού, και μετά από αίτηση των ιδιοκτητών του ακινήτου, η οικεία υπηρεσία προέβη στη διαδικασία αποχαρακτηρισμού αυτού με την έγκριση της ήδη προσβαλλόμενης τροποποιήσεως και τον καθορισμό στο ίδιο ΟΤ (…) χρήσης γης αμιγούς κατοικίας, κατά το περιεχόμενο του άρθρου 2 του από 23.2/6.3.1987 ΠΔ/τος (ΦΕΚ Δ΄ 166). Στη συνέχεια, με την …/2005 οικοδομική άδεια της Διεύθυνσης Πολεοδομίας της Ν.Α. Αχαΐας, επετράπη η ανέγερση τριών νέων πενταόροφων οικοδομών στο ως άνω ΟΤ … του σχεδίου πόλεως Πατρών, επ’ ονόματι της «Κ. Χ. ΟΕ» στην οποία μεταβιβάστηκε, εν τω μεταξύ, το επίδικο ακίνητο. Κατά της άδειας αυτής οι αιτούντες άσκησαν ενώπιον του Διοικητικού Εφετείου Πατρών αίτηση ακυρώσεως και αναστολής. Η αίτηση αναστολής απορρίφθηκε με την υπ΄ αριθμ. 7/2006 απόφαση του ως άνω δικαστηρίου και κατόπιν αυτού, όπως βεβαιώνεται στο από 13.7.2006 έγγραφο της Διεύθυνσης Πολεοδομίας της ΝΑ Αχαΐας προς το ΣτΕ, επετράπη η συνέχιση των οικοδομικών εργασιών.
6. Επειδή, όπως κρίθηκε με την 3661/2005 απόφαση της Ολομελείας του Συμβουλίου της Επικρατείας, καθ’ ερμηνεία των διατάξεων των άρθρων 24 παρ. 2, 43 παρ. 2 και 101 παρ. 3 του Συντάγματος , η έγκριση και τροποποίηση των πολεοδομικών σχεδίων οποιασδήποτε κλίμακας και η θέσπιση, με ρυθμίσεις κανονιστικού χαρακτήρα, πάσης φύσεως όρων δόμησης, επιβάλλεται να γίνονται, κατ’ αρχήν, μόνον με την έκδοση προεδρικού διατάγματος. Και ναι μεν επιτρέπεται οι όλως εντετοπισμένες τροποποιήσεις των σχεδίων αυτών να επιχειρούνται με πράξη διάφορη του διατάγματος, οι εν λόγω, όμως, τροποποιήσεις παύουν να διατηρούν τον ειδικότερο χαρακτήρα τους όταν αφορούν προστατευόμενες περιοχές του φυσικού ή πολιτιστικού περιβάλλοντος, οπότε οι σχετικές ρυθμίσεις πρέπει, και στην περίπτωση αυτή, να διενεργούνται με την έκδοση προεδρικού διατάγματος (βλ. ΣτΕ Ολ 3661/2005 , 4558/2005, ΕΑ 567/2006).
7. Επειδή, η διάταξη του άρθρου 29 του Ν 2831/2000 , όπως ήδη ισχύει μετά την αντικατάστασή της με το άρθρο 10 παρ. 1 του Ν 3044/2002 (ΦΕΚ Α΄ 197), χαρακτηρίζει ως παράκτιο οικισμό το τμήμα αυτού που εμπίπτει σε ζώνη 500 μ. από την ακτή (βλ. και άρθρο 81 παρ. 1 Κώδικα βασικής Πολεοδομικής Νομοθεσίας για παραλιακούς οικισμούς). Ο νομοθετικός αυτός καθορισμός έχει την έννοια ότι το τμήμα αυτό συνιστά, από την άποψη της προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος, ευαίσθητη περιοχή και, συνεπώς, σύμφωνα με όσα αναφέρονται στην προηγούμενη σκέψη, απαιτείται, κατά το άρθρο 43 παρ. 2 του Συντάγματος , να γίνεται, σε κάθε περίπτωση, η πολεοδομική ρύθμιση με την έκδοση διατάγματος. (ΣτΕ Ολ 3661/2005 , 4558/2005, ΣτΕ ΕΑ 567/2006 ).
8. Επειδή, στην προκειμένη περίπτωση η επίδικη ρύθμιση που εγκρίθηκε με την προσβαλλόμενη απόφαση, η οποία εκδόθηκε από το Νομάρχη Αχαΐας κατ’ επίκληση του άρθρου 10 του Ν 3044/2002 , αφορά την τροποποίηση του εγκεκριμένου σχεδίου της πόλεως των Πατρών στο ΟΤ … (περιοχή Τ.) και συγκεκριμένα, τον αποχαρακτηρισμό του εκεί προβλεπόμενου χώρου για την ανέγερση δημοτικού σχολείου, τη μετατροπή του σε ΟΤ και τον καθορισμό στον ίδιο χώρο χρήσης αμιγούς κατοικίας. Δεδομένου, όμως, ότι η επίδικη πολεοδομική ρύθμιση, η οποία έχει κανονιστικό χαρακτήρα κατά το μέρος αυτής που καθορίζει χρήση γης (πρβλ. ΣτΕ 3661/2005 ), αφορά, όπως βεβαιώνεται στο υπ’ αριθμ. …/7.7.2006 έγγραφο της Διεύθυνσης Πολεοδομίας Αχαΐας προς το Συμβούλιο της Επικρατείας, το … οικοδομικό τετράγωνο από την ακτή, η δε απόσταση της δυτικότερης (και πλησιέστερης) πλευράς του ΟΤ αυτού είναι 175 περίπου μέτρα από την παραλία – δηλαδή εμπίπτει σε ζώνη 500 από την ακτή, και άρα βρίσκεται μέσα σε προστατευόμενη περιοχή φυσικού περιβάλλοντος – μη νομίμως έγινε με απόφαση του Νομάρχη, σύμφωνα με όσα έχουν κριθεί με τις παραπάνω αποφάσεις του Δικαστηρίου. Συνεπώς, είναι βάσιμος ο προβαλλόμενος από τους αιτούντες λόγος ακυρώσεως περί αντισυνταγματικότητας των πιο πάνω διατάξεων του Ν 3044/2002 , η δε προσβαλλόμενη νομαρχιακή απόφαση, η οποία εκδόθηκε κατ’ επίκληση των διατάξεων αυτών, πρέπει να ακυρωθεί.
[Δέχεται την αίτηση.]