ΣτΕ 3445/2007 Τμ. Ε΄
Βλ. και επι αιγιαλού ΣτΕ Ε’ τμ. 2274/11
(παρατ. Χ. Διβάνη)
Πρόεδρος: Κ. Μενουδάκος, Αντιπρόεδρος ΣτΕ
Εισηγητής: Ν. Ρόζος, Σύμβουλος ΣτΕ
Δικηγόρος: Ε. Νικητάκης
Μη νόμιμη η κατασκευή προστεγάσματος (τέντας) σε κοινόχρηστους χώρους (πεζοδρόμια, δρόμους, πλατείες κ.λπ.).
Διατάξεις: άρθρα 24, 27 [παρ. 1 και 2] Συντ., 11 ΓΟΚ 1985 (1577/1985)
[…] 2. Επειδή με την …/96/6.3.1996 απόφασή του, το Δημοτικό Συμβούλιο Αλεξανδρουπόλεως χορήγησε «άδεια κατασκευής προστεγάσματος (τέντας) επί κοινοχρήστου χώρου» πλην άλλων και για κατάστημα ευρισκόμενο επί της οδού Α. 38, στην Αλεξανδρούπολη. Η πρώτη αιτούσα εταιρεία, η οποία εκμεταλλεύεται το ανωτέρω κατάστημα και ο δεύτερος αιτών, με αίτηση του οποίου εκδόθηκε η απόφαση αυτή, ζητεί με την κρινόμενη αίτηση την ακύρωση της …/2005/12.4.2005 αποφάσεως του αυτού Δημοτικού Συμβουλίου κατά το μέρος της με το οποίο ανακλήθηκε η προαναφερόμενη απόφασή του ως προς το κατάστημα αυτό.
3. Επειδή νομίμως χωρεί η συζήτηση της υποθέσεως μολονότι δεν παρίσταται ο Δήμος Αλεξανδρουπόλεως, εφ’ όσον αντίγραφο της κρινομένης αιτήσεως και η πράξη του Προέδρου του Τμήματος με την οποία ορίζονται δικάσιμος και εισηγητής της υποθέσεως επιδόθηκαν την 12.7.2006 στο Δήμαρχο Αλεξανδρουπόλεως (βλ. το με την αυτή ημερομηνία αποδεικτικό της Δικαστικής Επιμελήτριας της Εισαγγελίας Πρωτοδικών Αλεξανδρουπόλεως Δ. Γ.).
4. Επειδή το δικόγραφο της κρινομένης αιτήσεως υπογράφεται από δικηγόρο ως πληρεξούσιο των αιτούντων. Κατά τη συζήτηση όμως της υποθέσεως ο δεύτερος των αιτούντων (Δ. Φ.) δεν παρέστη με πληρεξούσιο δικηγόρο ούτε εμφανίστηκε για να δηλώσει ότι εγκρίνει την άσκηση του ενδίκου βοηθήματος ενώ εξ άλλου δεν προσκομίστηκε συμβολαιογραφικό πληρεξούσιο προς τον υπογράφοντα δικηγόρο. Συνεπώς η αίτηση πρέπει να απορριφθεί ως προς αυτόν ως απαράδεκτη (άρθρ. 27 παρ. 1 και 2 ΠΔ 18/1989 , ΦΕΚ Α΄ 8).
5. Επειδή η κρινόμενη αίτηση ασκείται με προφανές έννομο συμφέρον και εμπροθέσμως την 58η ημέρα από την έκδοση της προσβαλλομένης αποφάσεως.
6. Επειδή, σύμφωνα με τις γενικές αρχές περί ανακλήσεως των διοικητικών πράξεων, η Διοίκηση δεν δύναται να ανακαλεί πράξεις της, έστω και νόμιμες, μετά την πάροδο ευλόγου, εν όψει των συγκεκριμένων περιστάσεων, χρόνου, που δεν είναι, πάντως, κατά το άρθρο μόνο του ΑΝ 261/1968 (ΦΕΚ Α΄ 12) μικρότερος της πενταετίας, εφ’ όσον από τις πράξεις αυτές έχει δημιουργηθεί καλοπίστως υπέρ του διοικουμένου πραγματική κατάσταση δεκτική έννομης προστασίας εκτός εάν, κατά την ειδικώς αιτιολογημένη κρίση της αρμόδιας αρχής, η ανάκληση επιβάλλεται από ειδικώτερους λόγους δημοσίου συμφέροντος (ΣτΕ 289/1993 , 1974/1994, 2880/1997, 3959/1998, 2051/1999, 2595/2001 κ.ά.). Εξ άλλου, η πλημμέλεια που δικαιολογεί την ανάκληση αδείας ανεγέρσεως οικοδομής ή άλλης κατασκευής πρέπει να αφορά την ίδια την άδεια και όχι την εκτέλεσή της, διότι τυχόν υπερβάσεις κατά την εκτέλεση της άδειας έχουν μεν τις κατά νόμο προβλεπόμενες δυσμενείς συνέπειες (χαρακτηρισμός κατασκευών ως αυθαιρέτων, κατεδαφίσεις κλπ.), δεν δύνανται όμως να θεμελιώσουν λόγο ανακλήσεώς της (ΣτΕ 3595/1987 , 1692/1995, 2051/1999 κ.ά.).
7. Επειδή με το άρθρ. 24 του Συντάγματος , όπως αναθεωρήθηκε με το Ψήφισμα της 6.4.2001 της Ζ΄ Αναθεωρητικής Βουλής, ορίζεται ότι «1. … 2. Η χωροταξική αναδιάρθρωση της Χώρας, η διαμόρφωση, η ανάπτυξη, η πολεοδόμηση και η επέκταση των πόλεων και των οικιστικών γενικά περιοχών υπάγεται στη ρυθμιστική αρμοδιότητα και τον έλεγχο του Κράτους με σκοπό να εξυπηρετείται η λειτουργικότητα και η ανάπτυξη των οικισμών και να εξασφαλίζονται οι καλύτεροι δυνατοί όροι διαβίωσης. Οι σχετικές τεχνικές επιλογές και σταθμίσεις γίνονται κατά τους κανόνες της επιστήμης». Με τη συνταγματική αυτή διάταξη απευθύνεται στο νομοθέτη, τυπικό ή κανονιστικό, η επιταγή να ρυθμίσει τη χωροταξική ανάπτυξη και πολεοδομική διαμόρφωση της Χώρας με βάση ορθολογικό σχεδιασμό υπαγορευόμενο από πολεοδομικά κριτήρια, σύμφωνα με την ιδιομορφία, τη φυσιογνωμία και τις ανάγκες κάθε περιοχής. Κριτήρια για τη χωροταξική αναδιάρθρωση και την πολεοδομική ανάπτυξη των πόλεων και των οικιστικών εν γένει περιοχών είναι η εξυπηρέτηση της λειτουργικότητας και της αναπτύξεως των οικισμών και η εξασφάλιση των καλύτερων δυνατών όρων διαβιώσεως των κατοίκων (ΣτΕ Ολ 1528/2001 , 965/2007). Ουσιώδες εξ άλλου στοιχείο του πολεοδομικού σχεδιασμού είναι ο καθορισμός των κοινόχρηστων χώρων οι οποίοι αναλόγως του ειδικότερου προορισμού τους εξυπηρετούν κατά κύριο λόγο την κυκλοφορία πεζών και οχημάτων και τις ανάγκες αναψυχής των κατοίκων και ασκούν σημαντική επίδραση στην εξασφάλιση της λειτουργικότητας των οικισμών και στη διαμόρφωση των όρων διαβιώσεως. Τούτου έπεται ότι διατάξεις με τις οποίες επιτρέπονται κατασκευές σε κοινόχρηστους χώρους ή πάνω από αυτούς, δεν είναι συμβατές προς την ανωτέρω συνταγματική επιταγή εφ’ όσον έχουν ως αποτέλεσμα να αναιρείται ή να δυσχεραίνεται ουσιωδώς η ελεύθερη χρήση και απόλαυση των χώρων αυτών.
8. Επειδή με το άρθρ. 19 του ΓΟΚ 1985 (Ν 1577/1985 , ΦΕΚ Α΄ 210), όπως η παρ. 1 αυτού συμπληρώθηκε με την παρ. 2
του άρθρ. 16 του Ν 2831/2000 ορίζεται ότι «1. Στους κοινόχρηστους χώρους του οικισμού επιτρέπονται κατασκευές α) για τη διαμόρφωση του εδάφους, όπως κλίμακες, τοίχοι, διάδρομοι, κεκλιμένα επίπεδα, β) για τον εξοπλισμό τους, όπως στέγαστρα, αποχωρητήρια, περίπτερα, κιόσκια, τέντες, εγκαταστάσεις παιδοτόπων και άθλησης, πάγκοι, γ) για τον εξωραϊσμό τους, όπως συντριβάνια, ανθοδόχες, εγκαταστάσεις στήριξης φυτών και γενικά κατασκευές για την εξυπηρέτηση του προορισμού των χώρων αυτών. Στους κοινόχρηστους χώρους επιτρέπεται επίσης η εγκατάσταση μνημείων και η τοποθέτηση έργων τέχνης, καθώς και μικρών περιπτέρων για σταθμαρχεία ή πώληση καρτών και εισιτηρίων των αστικών συγκοινωνιών… Όλες οι παραπάνω κατασκευές και εγκαταστάσεις πραγματοποιούνται από τον οικείο δήμο ή κοινότητα ή ύστερα από άδεια του δημοτικού ή κοινοτικού συμβουλίου, από άλλους δημόσιους ή ιδιωτικούς φορείς ή νομικά πρόσωπα ή ιδιώτες … Επίσης στους κοινόχρηστους χώρους επιτρέπονται τα δίκτυα υποδομής και οι εγκαταστάσεις κοινής ωφέλειας … Επίσης στους κοινόχρηστους χώρους επιτρέπεται η εγκατάσταση σταθμών μέτρησης ατμοσφαιρικής ρύπανσης, θορύβου και μετεωρολογικών παραμέτρων με τον αναγκαίο εξοπλισμό από υπηρεσίες του ΥΠΕΧΩΔΕ, των Περιφερειών και των Νομαρχιακών Αυτοδιοικήσεων… Από τους ίδιους φορείς επιτρέπεται η εγκατάσταση των σταθμών αυτών χωρίς έκδοση οικοδομικής άδειας στους ακάλυπτους χώρους οικοπέδων … 2. … 3. Η ανέγερση προσωρινών λυόμενων κατασκευών για εκθέσεις, γιορτές και κάθε είδους εκδηλώσεις επιτρέπεται με άδεια του δημοτικού ή κοινοτικού συμβουλίου, στην οποία καθορίζεται και ο χρόνος παραμονής τους …». Περαιτέρω, με το άρθρ. 11 του αυτού ΓΟΚ (άρθρο 246 παρ. 2 και 4 του Κώδικα Βασικής Πολεοδομικής Νομοθεσίας – ΚΒΠΝ που κυρώθηκε με το από 14/27.7.1998 ΠΔ/γμα ΦΕΚ Δ΄ 580) – ορίζεται ότι «1. … 2. … 3. Οι εξώστες δεν επιτρέπεται να προεξέχουν από το οριακό επίπεδο της οικοδομικής γραμμής (κατακόρυφο ή κεκλιμένο), όπως αυτό ορίζεται στο άρθρο 9 παρ. 6α και 6β, περισσότερο από ένα δέκατο του πλάτους του δρόμου … 4. Εξώστες που κατασκευάζονται πάνω από κοινόχρηστους χώρους … πρέπει να βρίσκονται σε ύψος τουλάχιστον 3μ. από κάθε σημείο της στάθμης του πεζοδρομίου … 5. Εξώστες που κατασκευάζονται πάνω από κοινόχρηστους χώρους σε ύψος μικρότερο από 5μ. πρέπει να βρίσκονται τουλάχιστον 0,50 μ. μέσα από το άκρο του κρασπέδου του πεζοδρομίου σε οριζόντια προβολή. 6. …» (άρθρ. 252 παρ. 2 και 5 ΚΒΠΝ). Εξ άλλου, με το άρθρ. 17 της αποφάσεως του Αναπληρωτή Υπουργού ΠΕΧΩΔΕ 3046/304/30.1.1989 «Κτιριοδομικός Κανονισμός» (ΦΕΚ Δ΄ 59/3.2.1989) (= άρθρο 360 παρ. 4 και 5 Κ.Β.Π.Ν.) ορίζεται ότι «1. Κινητά προστεγάσματα κατασκευάζονται σύμφωνα με τις παρ. 3 και 5 του άρθρ. 11 του Νομ. 1577/85 (ΓΟΚ). 2. … 3. … 4. … 5. Σε κοινόχρηστους χώρους … απαγορεύεται να κατασκευάζονται κατακόρυφα στηρίγματα κινητών προστεγασμάτων. Κατακόρυφα στηρίγματα κινητών προστεγασμάτων επιτρέπεται να κατασκευάζονται σε οποιαδήποτε άλλη θέση, ακόμα και σε τμήματα εξωστών που βρίσκονται υπεράνω κοινόχρηστων χώρων, εφόσον τα στηρίγματα αυτά εδράζονται στους εξώστες και δεν εξέχουν από το περίγραμμά τους. 6. …».
9. Επειδή με τις διατάξεις αυτές, που πρέπει να ερμηνευθούν εν όψει των αρχών που αναφέρονται στη σκέψη 6, τίθενται βασικοί κανόνες ως προς τις κατασκευές, οι οποίες επιτρέπονται σε κοινόχρηστους χώρους ή πάνω από αυτούς, διακρινόμενες σε προσωρινές και, συνεπώς, πάντοτε λυόμενες, και σε μόνιμες, στις οποίες περιλαμβάνονται τόσο οι σταθερές, όπως οι εξώστες, όσο και οι κινητές, όπως οι κατακόρυφης αναπτύξεως τέντες και τα οριζόντιας αναπτύξεως κινητά προστεγάσματα. Ειδικώτερα, ως προς τα τελευταία αυτά, επιτρέπεται η κατασκευή τους πάνω από κοινόχρηστους χώρους, σε ορισμένο ύψος από ορισμένο σημείο αυτών και καθ’ ορισμένη έκταση, σύμφωνα με κανόνες που ισχύουν και για τους εξώστες, οι οποίοι επίσης ευρίσκονται πάνω από κοινόχρηστους χώρους. Τα κατακόρυφα όμως στηρίγματά τους δεν επιτρέπεται να κατασκευάζονται στους κοινόχρηστους χώρους, αλλά μόνον σε μη κοινόχρηστους χώρους, μεταξύ των οποίων και τμήματα των εξωστών, εφ’ όσον δεν εξέχουν από το περίγραμμά τους. Οι διατάξεις αυτές, με τις οποίες απαγορεύεται η κατασκευή σε κοινόχρηστους χώρους των κατακόρυφων στηριγμάτων των κινητών προστεγασμάτων που, κατά τα ανωτέρω, αποτελούν μόνιμες κινητές κατασκευές οριζόντιας αναπτύξεως, προκειμένου να διασφαλίζεται η ελεύθερη και ανεμπόδιστη κυκλοφορία στον κοινόχρηστο χώρο που ευρίσκεται κάτω από τα προστεγάσματα είναι σύμφωνες προς την προαναφερόμενη συνταγματική διάταξη, προς την οποία, αντιθέτως, θα προσέκρουε η κατασκευή των στηριγμάτων αυτών που παρέχει τη δυνατότητα μετατροπής του κοινόχρηστου αυτού χώρου σε κλειστό ή ημίκλειστο και, πάντως, έχει ως αποτέλεσμα να παρεμποδίζεται η κυκλοφορία στο χώρο αυτό και, γενικότερα, η χρήση του από το κοινό.
10. Επειδή στην προσβαλλόμενη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Αλεξανδρουπόλεως, με την οποία ανακλήθηκε η μνημονευόμενη στη δεύτερη σκέψη προηγούμενη απόφασή του, αναφέρεται, πλην άλλων, ότι με την τελευταία αυτή επιτράπηκε η κατασκευή σταθερού προστεγάσματος με κάθετα στηρίγματα επί του πεζοδρομίου κατά παράβαση πολεοδομικών διατάξεων, οι οποίες απαγορεύουν ρητά οποιαδήποτε κατασκευή σε πεζοδρόμια και ότι, συνεπώς, συνέτρεχαν λόγοι ανακλήσεως της προηγούμενης αυτής αποφάσεως, αναγόμενοι στο δημόσιο συμφέρον για την άρση των εμποδίων που τα στηρίγματα αυτά δημιουργούν στην ομαλή διέλευση των πεζών από το πεζοδρόμιο και την ακώλυτη και διαρκή χρήση του από αυτούς. Επί πλέον, δε, γίνεται παρενθετικώς μνεία και «του φαινομένου της μετατροπής των προστεγασμάτων σε κλειστό χώρο είτε με πλαστικά φύλλα (νάϋλον), είτε με τζάμι, είτε με άλλο υλικό επεκτείνοντας με τον τρόπο αυτό το χώρο των καταστημάτων». Υπό τα δεδομένα αυτά, η προσβαλλόμενη απόφαση είναι πλήρως και νομίμως αιτιολογημένη, εφ’ όσον επικαλείται αφ’ ενός αντίθεση της ανακαλουμένης αποφάσεως προς την πολεοδομική νομοθεσία και αφ’ ετέρου λόγο δημοσίου συμφέροντος συνιστάμενο στην άρση της δυσχέρειας, την οποία, προς εξυπηρέτηση ιδιωτικού συμφέροντος, προκαλεί στην ελεύθερη και ανεμπόδιστη κυκλοφορία σε κοινόχρηστο χώρο η εντός αυτού κατασκευή κάθετων στηριγμάτων του υπεράνω αυτού προστεγάσματος. Η δε, περαιτέρω μνημονευομένη στην προσβαλλόμενη απόφαση μετατροπή του κοινόχρηστου αυτού χώρου σε κλειστό λόγω της γενομένης μεταξύ των καθέτων στηριγμάτων συνδέσεως, που δεν προβλέπεται από την ανακαλουμένη απόφαση και αποτελεί πλημμέλεια περί την εκτέλεση της αποφάσεως αυτής, δεν στηρίζει την κρίση της Διοικήσεως περί της επίμαχης ανακλήσεως, η οποία θεμελιώνεται προεχόντως και πλήρως στην ανωτέρω αιτιολογία, αλλά αναφέρεται για την πλήρη περιγραφή της καταστάσεως που έχει περαιτέρω δημιουργηθεί. Εξ άλλου, όπως προκύπτει από την από 27.8.1997 υπεύθυνη δήλωση του δεύτερου των αιτούντων (Δ. Φ.), ύστερα από αίτηση του οποίου εκδόθηκε η ανακληθείσα απόφαση, ο ανωτέρω αποδέχθηκε ότι εφ’ όσον εζητείτο εγγράφως από το Δήμο Αλεξανδρουπόλεως, ήταν υποχρεωμένος να απομακρύνει με δικές του δαπάνες την επί του κοινόχρηστου χώρου κατασκευή του. Τον όρο δε αυτόν περιελάμβανε ρητώς η ανακληθείσα απόφαση. Τούτου δε έπεται ότι η απόφαση αυτή, περιέχουσα τον ανωτέρω και γενόμενο αποδεκτό όρο, δεν δημιούργησε πάντως στον εκμεταλλευόμενο τον υπό το επίδικο προστέγασμα χώρο κατάσταση δικαιολογημένης εμπιστοσύνης ανεξαρτήτως του γεγονότος ότι ο παραπάνω λόγος δημοσίου συμφέροντος δικαιολογεί την επίμαχη ανάκληση της προαναφερόμενης αποφάσεως. Εν όψει των ανωτέρω, είναι απορριπτέοι ως αβάσιμοι οι λόγοι, με τους οποίους προβάλλεται ότι η προσβαλλόμενη απόφαση είναι μη νόμιμη και αντίκειται στην αρχή της προστατευόμενης εμπιστοσύνης.
11. Επειδή προβάλλεται, τέλος, ότι η προσβαλλόμενη απόφαση εκδόθηκε κατά παράβαση του άρθρ. 20 παρ. 2 του Συντάγματος χωρίς προηγούμενη ακρόαση της αιτούσας. Ο λόγος όμως αυτός πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος διότι, όπως ήδη αναφέρθηκε, η ανακλητική προσβαλλόμενη πράξη στηρίζεται σε αντικειμενικούς λόγους νομιμότητας χωρίς να συνδέεται με υποκειμενική συμπεριφορά της αιτούσας και, συνεπώς, δεν ήταν κατά τη συνταγματική αυτή διάταξη αναγκαία η κλήση της σε ακρόαση. […]
[Απορρίπτει την αίτηση.]
Παρατηρήσεις
Με τη σχολιαζόμενη απόφαση κρίθηκε νόμιμη η εκ μέρους του Δημοτικού Συμβουλίου Αλεξανδρουπόλεως προηγούμενης αποφάσεώς του ιδίου ανακλητική απόφαση, με την οποία είχε χορηγηθεί άδεια για την κατασκευή και εγκατάσταση σταθερού προστεγάγματος με κάθετα στηρίγματα επί πεζοδρομίου προς εξυπηρέτηση καταστήματος υγειονομικού ενδιαφέροντος. Ειδικότερα κρίθηκε ότι τα κατακόρυφα στηρίγματα των οριζόντιας αναπτύξεως κινητών προστεγασμάτων (τεντών) δεν επιτρέπεται να κατασκευάζονται στους κοινόχρηστους χώρους, αλλά μόνο σε μη κοινόχρηστους χώρους, μεταξύ των οποίων και σε τμήματα εξωστών, εφόσον δεν εξέχουν από το περίγραμμά τους.
Η απόφαση αυτή είναι πολύ σημαντική γιατί δίνει το «πράσινο φως» στις Δημοτικές και Κοινοτικές αρχές για την απομάκρυνση όλων των παράνομων κατασκευών (τεντών) που είναι τοποθετημένες σε κοινόχρηστους χώρους και χρησιμεύουν για εξυπηρέτηση των καταστημάτων υγειονομικού ενδιαφέροντος, τα οποία με την άδεια των αρχών αυτών αναπτύσσονται και καταλαμβάνουν όλο και περισσότερους κοινόχρηστους χώρους, πεζοδρόμια, δρόμους, πλατείες κλπ, των πόλεων και των χωριών της ελληνικής επικράτειας και τα οποία μετά την αδειοδότηση των καταστημάτων αυτών μετατρέπονται σε κλειστό χώρο, είτε με πλαστικά φύλλα (ναϊλον), είτε με τζάμι, είτε με άλλο υλικό, εμποδίζοντας με τον τρόπο αυτό την διέλευση των πεζών.
Μάλιστα, το «πράσινο φως» προς τις Δημοτικές και Κοινοτικές αρχές δίνεται προς δύο κατευθύνσεις: α) την άρνηση χορήγησης νέων οικοδομικών αδειών και νέων αδειών λειτουργίας καταστημάτων υγειονομικού ενδιαφέροντος, εφόσον στα υπό λειτουργίαν καταστήματα έχουν τοποθετηθεί μόνιμες κινητές κατασκευές οριζοντίου αναπτύξεως, τα κατακόρυφα στηρίγματα των οποίων έχουν κατασκευασθεί σε πεζοδρόμια, δρόμους, πλατείες κ.λπ., και β) την ανάκληση εντός ευλόγου χρόνου, όχι μικρότερου της πενταετίας, κατ΄άρθρο μόνο του ΑΝ 261/1968 , των ήδη χορηγηθεισών αδειών, ανεξαρτήτως εάν από τις πράξεις αυτές έχει δημιουργηθεί καλοπίστως υπέρ των καταστηματαρχών πραγματική κατάσταση δεκτική έννομης προστασίας. Τούτο διότι η ανάκληση στην προκειμένη περίπτωση επιβάλλεται από ειδικότερους λόγους δημοσίου συμφέροντος, που συνίστανται στην ελεύθερη και ανεμπόδιστη κυκλοφορία στον κοινόχρηστο χώρο.
Επί πλέον το Συμβούλιο Επικρατείας προχώρησε και σε άλλη «αυστηρή» κρίση προς την κατεύθυνση της ανάκλησης των ήδη χορηγηθεισών αδειών: Έκρινε ότι πριν την ανάκληση δεν είναι αναγκαία η κατά τη διάταξη της παρ. 2 του άρθρου 20 του Συντάγματος κλήση του καταστηματάρχη σε ακρόαση, δεδομένου ότι η ανάκληση στηρίζεται σε αντικειμενικούς λόγους νομιμότητας και δεν συνδέεται με υποκειμενική συμπεριφορά αυτού.
Χριστίνα Διβάνη,
Πάρεδρος ΝΣΚ
