ΣτΕ 688/2011, Γ΄τμ. επτ., ΔΙΚΟΝΟΜΙΑ , ΕΝΝΟΜΟ ΣΥΜΦΕΡΟΝ ΕΝΕΣΤΩΣ, ΕΚΚΛΗΣΙΣ, ΜΟΝΕΣ, ΗΓΟΥΜΕΝΟΣ, Επιτίμιο ακοινωνησίας ενεργό κατά το χρόνο συζητήσεως της αιτήσεως ακυρώσεως καθιστά απαράδεκτη την αίτηση της ηγουμένης κατά της πράξεως που την παύει λόγω εκλείψε

Ε.Σ

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ΄ ,επτ.
Αριθμός 688/2011

ΠΕΡΙΛΗΨΗ : Επιτίμιο ακοινωνησίας- Παύση ηγουμένης, ανάθεση καθηκόντων σε ηγουμενοσυμβούλιο- εκτελεστότητα των προσβαλλόμενων πράξεων – Η αιτούσα  επικαλείται  μόνο την ιδιότητα της  ως παυθείσης ηγουμένης  και όχι και την ιδιότητα της ως μοναχής  συνεπώς επειδή στην αιτούσα έχει επιβληθεί το επιτίμιο της ακοινωνησίας κατά το χρόνο συζητήσεως της αιτήσεως ακυρώσεως εκλείπει το έννομο συμφέρον της  , διότι δεν έχει εκκλησιολογική ικανότητα ασκήσεως πνευματικών καθηκόντων  ηγουμένης λόγω  του επιτιμίου ακοινωνησίας που της επεβλήθη από τον επιχώριο Μητροπολίτη (μειοψ.)

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ΄
Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του στις 28 Ιανουαρίου 2010, με την εξής σύνθεση: Γ. Σταυρόπουλος, Αντιπρόεδρος, Πρόεδρος του Γ΄ Τμήματος, Ν. Μαρκουλάκης, Γ. Ποταμιάς, Π. Καρλή, Φ. Ντζίμας, Σύμβουλοι, Κ. Πισπιρίγκος, Σ. Κωνσταντίνου, Πάρεδροι. Γραμματέας ο Δ. Λαγός.
Για να δικάσει την από 29 Οκτωβρίου 2007 αίτηση:

της Μαριάμ (κατά κόσμον Μαριάννας Σκορδά), μοναχής, πρώην ηγουμένης της Ιεράς Μονής Κοιμήσεως της Θεοτόκου Μακρυμάλλης Ψαχνών Ευβοίας, κατοίκου Χαλκίδας Ευβοίας, περιοχή Αγίας Ελεούσας, η οποία παρέστη με το δικηγόρο Δ. Παπουτσιδάκη (Α.Μ. 3799), που τον διόρισε στο ακροατήριο,

κατά της Ιεράς Μητροπόλεως Χαλκίδος, η οποία παρέστη με το δικηγόρο Αν. Προυσανίδη, που τον διόρισε με ειδικό πληρεξούσιο.

Με την αίτηση αυτή η αιτούσα επιδιώκει να ακυρωθούν : 1) το υπ’ αριθμ. 1009/31.7.2007 έγγραφο του Μητροπολίτη της Ιεράς Μητροπόλεως Χαλκίδας, 2) η υπ’ αριθμ. 1255/26.9.2007 πράξη του Μητροπολίτη της Ιεράς Μητροπόλεως Χαλκίδας και 3) το υπ’ αριθμ. 1256/27.8.2007 έγγραφο ίδιου Μητροπολίτη.
Η εκδίκαση άρχισε με την ανάγνωση της εκθέσεως του Εισηγητή, Παρέδρου Κ. Πισπιρίγκου.
Κατόπιν το δικαστήριο άκουσε τον πληρεξούσιο της αιτούσας, ο οποίος ανέπτυξε και προφορικά τους προβαλλόμενους λόγους ακυρώσεως και ζήτησε να γίνει δεκτή η αίτηση και τον πληρεξούσιο της Ιεράς Μητροπόλεως Χαλκίδας, ο οποίος ζήτησε την απόρριψή της.
Μετά τη δημόσια συνεδρίαση το δικαστήριο συνήλθε σε διάσκεψη σε αίθουσα του δικαστηρίου κ α ι
Α φ ο ύ μ ε λ έ τ η σ ε τ α σ χ ε τ ι κ ά έ γ γ ρ α φ α
Σ κ έ φ θ η κ ε κ α τ ά τ ο Ν ό μ ο
1. Επειδή, για την άσκηση της κρινομένης αιτήσεως κατεβλήθη το νόμιμο παράβολο (υπ’ αριθμ. Α. 869078, 1944929/ 2007 ειδικά γραμμάτια παραβόλου).
2. Επειδή, με την αίτηση αυτή η αιτούσα μοναχή, η οποία είχε διορισθεί ηγουμένη της Ιεράς Μονής Κοιμήσεως Θεοτόκου Μακρυμάλλης Ψαχνών Ευβοίας με σχετική από 24.6.1993 πράξη του Μητροπολίτη της Ιεράς Μητροπόλεως Χαλκίδας, ζητεί την ακύρωση α) του υπ’ αριθμ. 1009/31.7.2007 εγγράφου του Μητροπολίτη της Ιεράς Μητροπόλεως Χαλκίδας, με το οποίο γνωστοποιείται στον ιερέα Νικόλαο Δανέλη η ανάθεση σ’ αυτόν των καθηκόντων ηγουμενοσυμβουλίου της ως άνω Ιεράς Μονής δυνάμει της υπ’ αριθμ. 605/31.7.2007 πράξεως του οικείου Μητροπολιτικού Συμβουλίου, β) της υπ’ αριθμ. 1255/26.9.2007 πράξεως του Μητροπολίτη της Ιεράς Μητροπόλεως Χαλκίδας, με την οποία η αιτούσα παύθηκε από τη θέση της ηγουμένης της Ιεράς Μονής Κοιμήσεως Θεοτόκου Μακρυμάλλης Ψαχνών Ευβοίας και γ) του υπ’ αριθμ. 1256/27.9.2007 εγγράφου του ίδιου Μητροπολίτη, με το οποίο γνωστοποιείται στον Ιερό Κλήρο της Ιεράς Μητροπόλεως Χαλκίδας η παύση της αιτούσας από τη θέση της ηγουμένης της εν λόγω Ιεράς Μονής.
3. Επειδή, η υπόθεση συζητήθηκε το πρώτον κατά τη δικάσιμο της 14.5.2009 και εκδόθηκε επ’ αυτής η υπ’ αριθμ. 3769/2009 απόφαση του Τμήματος υπό πενταμελή σύνθεση. Με την απόφαση αυτή απορρίφθηκε η κρινόμενη αίτηση καθ’ ο μέρος στρέφεται κατά της υπ’ αριθμ. 1255/26.9.2007 πράξεως του Μητροπολίτη της Ιεράς Μητροπόλεως Χαλκίδας και κατά των υπ’ αριθμ. 1009/31.7.2007 και 1256/27.9.2007 εγγράφων του ίδιου Μητροπολίτη, με την αιτιολογία ότι α) η υπ’ αριθμ.1255/26. 9. 2007 πράξη, περί παύσεως της αιτούσας από τη θέση της ηγουμένης, δεν επέφερε έννομα αποτελέσματα ως εκτελεστή διοικητική πράξη, λόγω της προηγηθείσας αναθέσεως καθηκόντων ηγουμενοσυμβουλίου στον ιερέα Νικόλαο Δανέλη με την υπ’ αριθμ. 605/31.7.2007 πράξη του Μητροπολιτικού Συμβουλίου, που ήδη επέφερε την παύση της αιτούσας ως ηγουμένης και β) τα υπ’ αριθμ. 1009/31.7.2007 και 1256/27.9.2007 έγγραφα έχουν πληροφοριακό χαρακτήρα και στερούνται εκτελεστότητας. Με την εν λόγω όμως υπ’ αριθμ. 3769/2009 απόφαση του Τμήματος, υπό πενταμελή σύνθεση, κρίθηκε περαιτέρω ότι η αίτηση στρέφεται (καθ’ ερμηνεία του δικογράφου) και κατά της ως άνω υπ’ αριθμ. 605/31.7.2007 πράξεως του Μητροπολιτικού Συμβουλίου της Ιεράς Μητροπόλεως Χαλκίδας, η οποία είναι εκτελεστή διοικητική πράξη, διότι με αυτήν ανατέθηκαν στον ιερέα Νικόλαο Δανέλη καθήκοντα ηγουμενοσυμβουλίου Ιεράς Μονής, που είναι καθήκοντα διοικήσεως νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου, η δε υπόθεση παραπέμφθηκε στην επταμελή σύνθεση του Τμήματος λόγω σπουδαιότητας ανακύψαντος ζητήματος.
4. Επειδή, το Δικαστήριο πρέπει να εξετάσει αν η αιτούσα έχει έννομο συμφέρον για την ακύρωση της υπ’ αριθμ. 605/31.7.2007 πράξεως του Μητροπολιτικού Συμβουλίου της Ιεράς Μητροπόλεως Χαλκίδας μόνο υπό την ιδιότητα της παυθείσας, με την πράξη αυτή, ηγουμένης της Ιεράς Μονής Κοιμήσεως Θεοτόκου Μακρυμάλλης Ψαχνών Ευβοίας, διότι μόνο αυτή την ιδιότητά της επικαλείται. Αν και κατά τη γνώμη του Συμβούλου Φ. Ντζίμα, στην οποία προσχώρησε ο Πάρεδρος Κ. Πισπιρίγκος, το έννομο συμφέρον της αιτούσας θα έπρεπε να εξετασθεί και επί τη βάσει της ιδιότητάς της ως μοναχής της εν λόγω Ιεράς Μονής, που τίθεται υπό νέα διοίκηση με την προσβαλλόμενη πράξη.
5. Επειδή, μετά την έκδοση της προσβαλλομένης υπ’ αριθμ. 605/31.7.2007 πράξεως του Μητροπολιτικού Συμβουλίου της Ιεράς Μητροπόλεως Χαλκίδας εκδόθηκε η υπ’ αριθμ. 1699/2/28.11.2007 πράξη του Μητροπολίτη της εν λόγω Ιεράς Μητροπόλεως, με την οποία επεβλήθη στην αιτούσα η πνευματική ποινή του επιτιμίου της ακοινωνησίας για κανονικά παραπτώματα, σε ορισμένα από τα οποία αυτή είχε υποπέσει ήδη προ της κατά τα ως άνω παύσεώς της ως ηγουμένης (πρόκληση «παρ’ ενορίαν» δράσεως Επισκόπου, συνεχείς μετακινήσεις εκτός της Μονής και των ορίων της Μητροπόλεως «άνευ αδείας … και κανονικών γραμμάτων» κ.α.). Όπως αναφέρεται στην πράξη αυτή, στην αιτούσα επεβλήθη το επιτίμιο της ακοινωνησίας «ήτοι της στερήσεως της Θείας Κοινωνίας και της διακοπής πάσης εκκλησιαστικής επικοινωνίας» με σκοπό «την διόρθωσίν της και την δι’ έργων αποδεικνυομένην έμπρακτον μεταμέλειάν της, οπότε μετά χαράς θα αρθή το επιτίμιον». Κατά της ως άνω πράξεως η αιτούσα άσκησε «έφεση», επικαλούμενη τις διατάξεις του ν. 5383/1932 (Α’ 110), η οποία απορρίφθηκε ως απαράδεκτη με την υπ’ αριθμ. 8/10.6.2008 πράξη του Πρωτοβαθμίου Συνοδικού Δικαστηρίου της Εκκλησίας της Ελλάδος για Πρεσβυτέρους, Διακόνους και Μοναχούς. Ομοίως απορρίφθηκε, ως απαράδεκτη, με την υπ’ αριθμ. 687/2011 απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας η αίτηση ακυρώσεως που ασκήθηκε από την αιτούσα κατά της ως άνω πράξεως του εκκλησιαστικού δικαστηρίου.
6. Επειδή, μέχρι τη συζήτηση της υποθέσεως στο ακροατήριο του Δικαστηρίου, κατά τη δικάσιμο της 14.5.2009 και κατά την παρούσα δικάσιμο, ο Μητροπολίτης της Ιεράς Μητροπόλεως Χαλκίδας δεν είχε άρει την επιβληθείσα στην αιτούσα πνευματική ποινή του επιτιμίου της ακοινωνησίας.
7. Επειδή, στο άρθρο 1 παρ. 4 του ν. 590/1977 (Α’146) ορίζεται ότι : «4. Κατά τας νομικάς αυτών σχέσεις η Εκκλησία της Ελλάδος, αι Μητροπόλεις … αι Μοναί … είναι Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου …». Περαιτέρω, στο άρθρο 39 παρ. 1, 4, 5 και 6 του ίδιου νόμου ορίζονται τα εξής : «1. Η Ιερά Μονή είναι θρησκευτικόν καθίδρυμα δια την άσκησιν των εν αυτή εγκαταβιούντων ανδρών ή γυναικών, συμφώνως προς τας μοναχικάς επαγγελίας και τους περί μοναχικού βίου ιερούς κανόνας και παραδόσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας. 2. … 3. … 4. Τα της οργανώσεως και προαγωγής του πνευματικού βίου και τα της διοικήσεως της Μονής καθορίζονται υπό του Ηγουμενοσυμβουλίου συμφώνως προς τους ιερούς κανόνας, τας μοναχικάς παραδόσεις και τους νόμους του Κράτους … 5. Ο Ηγούμενος και τα μέλη του Ηγουμενοσυμβουλίου … εκλέγονται, εάν αύτη έχη 5 τουλάχιστον εγκαταβιούντας μοναχούς, υπό της μοναχικής αδελφότητος, άλλως ορίζονται υπό του επιχωρίου Αρχιερέως … 6. Ο Μητροπολίτης ασκεί επί των Ιερών Μονών της επαρχίας αυτού την κατά τους ιερούς κανόνας πνευματικήν εποπτείαν … δια την κατά τους ιερούς κανόνας λειτουργίαν της Μονής …».Από τις διατάξεις αυτές συνάγεται ότι ο ηγούμενος Ιεράς Μονής της Εκκλησίας της Ελλάδος (και σε Ιερά Μονή όπου εγκαταβιούν γυναίκες η ηγουμένη) έχει το καθήκον α) της οργανώσεως και προαγωγής του πνευματικού βίου θρησκευτικού καθιδρύματος κατά τους ιερούς κανόνες της Ορθοδόξου Εκκλησίας και β) της διοικήσεως νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου κατά τους νόμους του Κράτους. Η κτήση και η διατήρηση της θέσεως του ηγουμένου (ή της ηγουμένης) για την άσκηση του διττού αυτού καθήκοντος προϋποθέτει εκκλησιολογική ικανότητα του προσώπου να ασκεί πνευματικά καθήκοντα, η οποία όμως παύει να υφίσταται σε περίπτωση κατά την οποία αυτό τελεί υπό την πνευματική ποινή του επιτιμίου της ακοινωνησίας που έχει ως συνέπεια, μεταξύ άλλων, να μη μετέχει του μυστηρίου της θείας ευχαριστίας (πρβλ. ΣτΕ 2979/1996 Ολομ.). Εν προκειμένω, το άμεσο και προσωπικό έννομο συμφέρον της αιτούσας για την ακύρωση της υπ΄ αριθμ. 605/31.7.2007 πράξεως του Μητροπολιτικού Συμβουλίου της Ιεράς Μητροπόλεως Χαλκίδας (και, συναφώς, για την ανάκτηση της θέσεως της ηγουμένης, από την οποία παύθηκε με αυτή την πράξη), το οποίο ήταν πρόδηλο κατά το χρόνο εκδόσεως της πράξεως και κατά το χρόνο ασκήσεως της αιτήσεως ακυρώσεως, δεν υφίσταται και κατά το χρόνο της συζητήσεως της υποθέσεως στο ακροατήριο του Δικαστηρίου, κατά τον οποίο η ίδια στερείται εκκλησιολογικής ικανότητας ασκήσεως πνευματικών καθηκόντων ηγουμένης Ιεράς Μονής λόγω διατηρήσεως, σύμφωνα με τα εκτεθέντα, του επιτιμίου της ακοινωνησίας που επεβλήθη σε βάρος της από τον Μητροπολίτη της Ιεράς Μητροπόλεως Χαλκίδας, ο οποίος ασκεί την πνευματική εποπτεία επί της Ιεράς Μονής Κοιμήσεως της Θεοτόκου Μακρυμάλλης Ψαχνών Ευβοίας. Συνεπώς, δεδομένου ότι, όπως παγίως γίνεται δεκτό, προϋπόθεση του παραδεκτού της αιτήσεως ακυρώσεως είναι η ύπαρξη εννόμου συμφέροντος του εκάστοτε αιτούντος και κατά το χρόνο της συζητήσεως της υποθέσεως στο ακροατήριο του Δικαστηρίου, η κρινόμενη αίτηση είναι απορριπτέα ως απαράδεκτη. Αν και κατά τη γνώμη του Προέδρου του Τμήματος Αντιπροέδρου Γ. Σταυρόπουλου και της Συμβούλου Π. Καρλή, η αιτούσα παραδεκτώς ζητεί την ακύρωση της υπ’ αριθμ. 605/31.7.2007 πράξεως του Μητροπολιτικού Συμβουλίου της Ιεράς Μητροπόλεως Χαλκίδας, παρά την αδυναμία της να ασκεί κατά τον παρόντα χρόνο καθήκοντα ηγουμένης Ιεράς Μονής λόγω της ακοινωνησίας της σύμφωνα με τα εκτεθέντα, διότι πάντως έχει ηθικό έννομο συμφέρον να αμφισβητεί τη νομιμότητα της παύσεώς της από τη θέση της ηγουμένης, που υπήρξε συνέπεια της εκδόσεως της προσβαλλομένης πράξεως.
8. Επειδή, σύμφωνα με τη γνώμη που επεκράτησε, η κρινόμενη αίτηση είναι απορριπτέα ως απαράδεκτη.
Δ ι ά τ α ύ τ α
Απορρίπτει την αίτηση, κατά τα λοιπά, σύμφωνα με το αιτιολογικό.
Διατάσσει την κατάπτωση του παραβόλου.
Επιβάλλει στην αιτούσα το ποσόν των εννεακοσίων είκοσι (920) ευρώ ως δικαστική δαπάνη της Ιεράς Μητροπόλεως Χαλκίδας.
Η διάσκεψη έγινε στην Αθήνα στις 17 Φεβρουαρίου 2010 και η απόφαση δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση της 9ης Μαρτίου 2011.
 Ο Πρόεδρος του Γ’ Τμήματος  Ο Γραμματέας
 
 
 Γ. Σταυρόπουλος  Δ. Λαγός

ΣΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΛΑΟΥ
 Εντέλλεται προς κάθε δικαστικό επιμελητή να εκτελέσει όταν του το ζητήσουν την παραπάνω απόφαση, τους Εισαγγελείς να ενεργήσουν κατά την αρμοδιότητά τους και τους Διοικητές και τα άλλα όργανα της Δημόσιας Δύναμης να βοηθήσουν όταν τους ζητηθεί.
 Η εντολή πιστοποιείται με την σύνταξη και την υπογραφή του παρόντος.
Αθήνα, ……………………………………….
 Ο Πρόεδρος του Γ΄ Τμήματος  Η Γραμματέας του Γ΄ Τμήματος
   κ.α.α.

./.